Сарсен Аманжолұлы Аманжолов (1903–1958) – ғалым–түркітанушы.
Сарсен Аманжолов 1903 жылғы 27 желтоқсанда Шығыс Қазақстан облысының Ұлан ауданына қарасты Егінсу ауылында дүниеге келген.
Филология ғылымдарының докторы (1948), профессор (1948), Қазақ КСР Ғылым академиясының корреспондент-мүшесі (1954). Сарсен Аманжолов қазақ интеллигенциясының үлкен буынына жатады және қазақ тілтануының негізін қалаушылардың бірі болып табылады. 1930 жылы Ортаазиялық мемлекеттік университетті тәмамдаған. 1931 жылдан бастап Абай атындағы Қазақ педагогикалық институтында дәріс беріп, шамамен 20 жыл бойы қазақ тілі кафедрасын басқарған. 1934–1936 жылдары – Қазақ Ұлттық мәдениет ғылыми-зерттеу институтының директоры және ғылыми хатшысы; 1937–1942 жылдары – Қазақ КСР ҒА филиалының тіл және әдебиет секторының меңгерушісі; 1944–1958 жылдары – «Қызыл Армия агитаторы дәптері» журналының жауапты редакторы; 1946–1958 жылдары – Қазақ КСР ҒА тілтану институтының академиялық терминология бөлімінің меңгерушісі.
Сарсен Аманжолов А. Байтұрсынов пен К. Жұбанов бастаған қазақ тілтану теориялық негіздерін дамыту ісін жалғастырды. Жоғары оқу орындары мен орта мектептерге арналған қазақ тілі оқулықтарының авторы. Ауызша халық шығармашылығы үлгілерін жинап, қазақ әдеби тілінің тарихын зерттеген. «Қазақ диалектологиясының негізгі мәселелері» атты докторлық диссертациясында қазақ тілінің тарихы мен диалектология мәселелері, түркі тілдерімен туыстық қатынасы зерттелген. Бұл еңбек қазақ диалектологиясын түркология саласы ретінде қалыптастыруға негіз болды. Аманжолов терминология, грамматика және орфография мәселелерін жетілдірді. Қазіргі қазақ ғылыми лингвистикалық терминологиясының негізін қалаған.
Оның «Қазақ тілінің диалектологиясы және тарихы мәселелері» атты монографиялық еңбегі (1959 жылы, қайтыс болғаннан кейін) тек Қазақстанда ғана емес, шетелдерде де кеңінен танылды. Академик С. Мұқанов пен профессор Е. Исмаилов бұл жұмысты «негізгі ғылыми зерттеу» деп бағалап, «мазмұнының өзектілігі, фактілік материалдың молдығы, зерттеу тереңдігі тұрғысынан басқа еңбектерден ерекшеленеді» деп жазған. Шындығында, оның еңбектерінде қазақ диалектісінің қазіргі жағдайы, жүздер арасындағы байланыс, сондай-ақ диалекттің әдеби тіл қалыптасуындағы рөлі тарихи және ғылыми тұрғыда қарастырылған.
С. Аманжолов диалектіні тек теориялық зерттеп қана қоймай, экспедициялар ұйымдастырып, өзі басшылық жасаған, жергілікті диалектілерді жинап, сөздіктер жасап шыққан. Осы зерттеулер арқылы қазақ диалектологиясының негізін қалаған. Ауызша тіл материалдарының молдығымен қатар, жазба әдебиет туындылары да бар. Аманжолов өз пікірін қалыптастыра білген және оны қорғауды меңгерген ғалым болды. Ол қазақ ұлттық мәдениетінің ғылыми-зерттеу институтын басқарған. Кейін фольклор саласында еңбектері жарияланды: «Бөгембай батыр» эпосы, «Қазақ жұмбақтары» және тағы басқа, сондай-ақ Қазақстанның тарихы, археологиясы мен этнографиясы бойынша бірқатар зерттеулер.
Оның редакциясымен 1939–1940 жылдары қазақ әдебиетінің классигі Абайдың толық шығармалар жинағы жарық көрген.
Ғалымның жазған еңбектері 120-дан астам, студенттердің жоғары курс бағдарламалары мен мектеп оқулықтарына пайдаланылған. Оның еңбектері дәлелді теориялық қорытындыларымен және зерттеу материалдарының молдығымен құнды.
С. Аманжолов халқы үшін қызмет етіп, қажымас ұстаз-педагог болды. Оның еңбектері қазақ халқының мәдениеті мен ғылымын зерттеуге зор үлес қосып, қазақ тілтану саласында терең із қалдырды. Ғалым академизм шеңберінде ғана қалмай, ұлттық мәдениет пен тілді дамытуға белсенді үлес қосты.
С. А. Аманжолов – Ұлы Отан соғысына қатысқан, жауынгерлік медальдармен марапатталған. 1958 жылы 28 қаңтарда Алматыда қайтыс болды.
С. А. Аманжоловтың еңбектері:
- Аманжолов С. А. Қазақтілі теориясының негіздері / С. А. Аманжолов. – Алматы: Ғылым, 2002. – 368 б.
С. Аманжолов туралы әдебиет:
- Азмухамбетов Ш. Ұстаздың оралуы: [С. А. Аманжоловтың еңбегі және қазақ тілін дамытудағы үлесі] // Рудный Алтай. – 2003. – 9 қазан (№150). – Б. 4.
- Аленская Д. Үлкен түрколог мұрасы // Рудный Алтай. – 2014. – 14 қаңтар (№4). – Б. 8.
- Аманжолов А. Әке үшін ұл: [С. А. Аманжолов туралы] // Известия Казахстан. – 2003. – 14 наурыз. – Б. 8.
- Аманжолов А. Сарсен Аманжолов. Жеңістің құрамдас бөліктері // Простор. – 2011. – №8. – Б. 134–144.
- Аубакиров А. Талмай ізденген зерттеуші: [С. А. Аманжоловтың өмірі мен ғылыми еңбектері] // Қазақстанская правда. – 2003. – 28 наурыз. – Б. 6.
- Аубакиров А. Профессор Аманжолов // Уланские зори. – 2003. – 5 сәуір. – Б. 2; Рудный Алтай. – 2003. – 4 ақпан. – Б. 2.
- Құдайбергенов К. С. Аманжоловқа ескерткіш ашу // Рудный Алтай. – 2007. – 23 қаңтар (№10). – Б. 1
